Βασίλειος Γκίκας
Οικονομολόγος, Ακαδημαϊκός και Πολιτικός
"Η Ηθική στη λήψη αποφάσεων".
Η Ηθική στη λήψη αποφάσεων.
Από την Εποχή των Αρχαίων Ελλήνων Φιλοσόφων η Ηθική αποτελεί
θέμα συζητήσεων κι αντιπαραθέσεων, παρόλο που όλοι συμφωνούν για τη
σπουδαιότητά της. Πολλοί Ερευνητές που μελετούν την Ηθική, κάνουν αναφορά στον
Αριστοτέλη. Οι Οικονομολόγοι αναγνωρίζουν πως η έλλειψη Ηθικής πάντοτε οδηγεί
σε Οικονομική Κρίση και συστήνουν επιστροφή στην Αριστοτελική Ηθική,
στοχεύοντας στην Ευημερία με την έννοια του εὖ ζῆν.
Επιχειρώ να προσεγγίσω ολιστικά το θέμα της Ηθικής και την
επίδρασή της στη λήψη αποφάσεων, ενώ επικεντρώνομαι στην Επιχειρηματική Ηθική,
ως Κλάδο της Εφαρμοσμένης Ηθικής, αναδεικνύοντας τη σπουδαιότητά της στη
Σύγχρονη Οικονομία και τη συμβολή της στην επιτυχή Επιχειρηματική Δράση.
Οι Επιχειρήσεις, όπως και κάθε οργανωμένη Κοινωνική Έκφραση,
αποκτούν κι αυτές μία Κουλτούρα, που ορίζει, μέσα στο χώρο επιρροής της,
Νομοτέλειες. Τι δέον γενέσθαι με τη συμπεριφορά της Επιχείρησης προς τον
Πελάτη; Προς τον Εργαζόμενο σε αυτήν; Προς τον Ιδιοκτήτη των Κεφαλαίων που
απασχολεί; Προς το Περιβάλλον γενικότερα; Τα ερωτήματα είναι άπειρα κι επιδίωξη
μου είναι να δώσω το επιπλέον έναυσμα για να προχωρήσει η Σκέψη μας σε αυτόν
τον χώρο.
Γιά την καλύτερη προσέγγιση του θέματος μελέτησα την
υπάρχουσα σχετική Βιβλιογραφία κι Αρθρογραφία διαφόρων Επιστημών: Οικονομικά,
Διοίκηση Επιχειρήσεων, Φιλοσοφία, Θεολογία, Μαθηματικά, Στατιστική,
Κοινωνιολογία και Ψυχολογία.
Η βιβλιογραφική προσέγγιση επιβεβαιώνει τη σημαντικότητα της
Ηθικής Αντίληψης και των Αρχών Ηθικής στη διαμόρφωση της Επιχειρηματικής Ηθικής
και στην εκδήλωση Ηθικής Συμπεριφοράς, αναδεικνύοντας τη συμβολή της Προσωπικής
Ηθικής Ανάπτυξης, που διαμορφώνεται από την παιδική ηλικία και τους παράγοντες
που την επηρεάζουν και τη σύνδεσή της με την επιτυχημένη πορεία της
Επιχείρησης, όταν αυτή διοικείται από Ηθικό Επιχειρηματία κι όταν δομείται με
ισχυρές Ηθικές Αρχές.
Επιχειρηματική Ηθική .
Παράλληλα, διενέργησα Πρωτογενή Έρευνα στον χώρο των
Επιχειρήσεων κι Οργανισμών, η οποία κατέδειξε την αναγκαιότητα Επιμόρφωσης στον
Τομέα της Επιχειρηματικής Ηθικής, σύνταξης Κώδικα Ηθικής και Δεοντολογίας σε
κάθε Επιχείρηση κι εφαρμογή Αρχών Ηθικής, καθώς από όλους αξιολογείται θετικά η
ακεραιότητα του Εργαζόμενου, ενώ υποστηρίζεται πως όταν στο Εργασιακό
Περιβάλλον εφαρμόζονται Κανόνες Ηθικής, τότε οι Εργαζόμενοι εμπνέονται κι
ωθούνται σε ανάλογη Συμπεριφορά.
Η Ιστορία της Ηθικής στις Επιχειρήσεις πηγαίνει τόσο πίσω,
όσο η Ηθική κι η Επιχείρηση. Ο τρόπος με τον οποίο μπορούμε να επιχειρούμε
ηθικά έχει συζητηθεί ευρέως από την πρώτη στιγμή της Ανταλλαγής και της
Διαπραγμάτευσης. Η Επιχειρηματική Ηθική είναι ένας τεράστιος Τομέας κι οι
Φιλόσοφοι από τον Αριστοτέλη έως τον Rawls υπερασπίστηκαν θέσεις σε θέματα τα
οποία μπορούν να θεωρηθούν ως μέρος της Επιχειρηματικής Ηθικής. Όπως είπε ο
Πλάτων στην "Πολιτεία" του, οι Ηγέτες πρέπει να βλέπουν το Αξίωμά
τους ως Ευθύνη προς την Κοινωνία, κάτι που τους εμπιστεύτηκαν, ένα Καθήκον κι
όχι ως Σύμβολο της Προσωπικής τους Καταξίωσης, Δόξας κι Αναρρίχησης.
Η Επιχείρηση αποτελεί ζωντανό οργανισμό που οφείλει να
προσαρμόζεται στο Περιβάλλον στο οποίο αναπτύσσεται προκειμένου να επιβιώσει,
καθώς πρόκειται γιά Οικονομική και Κοινωνική Οντότητα που αλληλοεπιδρά με αυτό.
Η Οικονομική Κρίση έχει επιφέρει μία σειρά από Προκλήσεις
στις οποίες κάθε ζωντανός οργανισμός οφείλει ν' ανταπεξέλθει. Υπάρχει από τη
μία ο Στόχος της Μεγιστοποίησης των Κερδών κι από την άλλη υπάρχει η αύξηση της
αδιαφορίας στα Κοινωνικά Προβλήματα.
Τα τελευταία χρόνια, η Οικονομική Κρίση έχει φέρει στην
επιφάνεια το θέμα της Επιχειρηματικής Ηθικής, διότι αποτελεί σημαντικό
παράγοντα για την Ανάκαμψη της Οικονομίας. Οι Οικονομίες που σημειώνουν υψηλά
επίπεδα Επιχειρηματικής Ηθικής είναι πιο υγιείς. Η Ηθική των Επιχειρήσεων
αξιολογείται ως σημαντικότατη αξία, που συνοδεύει τη φήμη μίας Επιχείρησης.
Το 2001 αποτέλεσε έτος σταθμό γιά την ανάπτυξη της
Επιχειρηματικής Ηθικής και της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης. Ήταν η χρονιά,
κατά την οποία ξέσπασε το μεγάλο Οικονομικό Σκάνδαλο της Enron, το οποίο
αφορούσε και την Ελεγκτική Εταιρεία Arthur Andersen.
Η Οικονομική Δραστηριότητα (π.χ. Εργασία, Εμπόριο), μεταξύ
άλλων συνδέεται και με Αρχές Ηθικής Φύσεως, όπως: Εντιμότητα, Δικαιοσύνη,
Συνέπεια, Ειλικρίνεια, Συνεργασία. Επιχειρηματική Ηθική είναι το σύνολο των
Κανόνων και των Αρχών που ωθούν τη Συμπεριφορά των Ατόμων στο χώρο των
Επιχειρήσεων. Με την έννοια Επιχειρηματική ή Εταιρική Ηθική εννοούμε την
Πολιτική και τις Πρακτικές που υιοθετεί η Επιχείρηση απέναντι στο Εταιρικό
Περιβάλλον της και στην Κοινωνία, γιά να καθοριστεί τι είναι εφικτό και τι όχι,
ώστε να προάγεται, παράλληλα με το Επιχειρηματικό Κέρδος, το Κοινωνικό
Συμφέρον, η Πρόοδος κι η Δημιουργικότητα. Η Επιχειρησιακή Ηθική είναι μια μορφή
Εφαρμοσμένης Ηθικής ή Επαγγελματικής Δεοντολογίας, που εξετάζει τις Ηθικές
Αρχές και τα Ηθικά Προβλήματα που προκύπτουν σ' ένα Επιχειρηματικό Περιβάλλον.
Ισχύει για όλες τις πτυχές της Επιχειρηματικής Συμπεριφοράς κι αφορά τη
Συμπεριφορά των Ατόμων και των Οργανισμών. Αντανακλά τη Φιλοσοφία της
Επιχείρησης, της οποίας ένας από τους Στόχους είναι να καθορίζει τους
Θεμελιώδεις Σκοπούς της Εταιρείας.
H Επιχειρηματική Ηθική, σχετίζεται με τη συνειδητοποίηση από
τις Επιχειρήσεις 3 εννοιών, γνωστών ως 3c:
Συμμόρφωση με τους Κανόνες, τις Ηθικές Αρχές, τις Προσδοκίες
της Κοινωνίας, τα Ήθη και τα Έθιμά της.
Συνεισφορά προς την Κοινωνία μέσω της Ποιότητας και της
Αξίας που προσφέρει στην Αγορά το Προϊόν ή η Υπηρεσία που παρέχουν.
& Συνέπειες της Επαγγελματικής τους Δραστηριότητας, εντός κι εκτός
Εταιρίας, είτε προκύπτουν εκ προθέσεως, είτε όχι κι οι οποίες πρέπει να
ελαχιστοποιούνται.
Η Επιχειρηματική Ηθική συνίσταται από Κανόνες Δεοντολογίας,
οι οποίοι καθορίζουν την Επιχειρηματική Λήψη Αποφάσεων, τις ενέργειες, τις
συμπεριφορές και την αντίληψη του σωστού και λάθους, προκειμένου η
Επιχειρηματική Συμπεριφορά να μην προκαλεί αρνητικές συνέπειες στους
εσωτερικούς και στους εξωτερικούς Συμμέτοχους της Επιχείρησης. Η παραβίαση
αυτών των Κανόνων ενέχει συγκεκριμένες Κυρώσεις.
Υπάρχουν πολλοί Παράγοντες που επηρεάζουν την Ηθική
Συμπεριφορά. Αυτοί οι Παράγοντες προέρχονται από το Εσωτερικό Περιβάλλον και
τον Οργανισμό, όπως για παράδειγμα οι Κανόνες κι η Συμπεριφορά των Εργαζομένων,
οι Δηλώσεις Πολιτικής κι οι Γραπτοί Κανόνες, καθώς κι από το Εξωτερικό
Περιβάλλον, που εμπεριέχει Νόμους και Κανόνες του Κράτους, Κοινωνικές Νόρμες
και στο Ανταγωνιστικό Κλίμα που επικρατεί σ' έναν κλάδο. Μπορούν δε να
κατηγοριοποιηθούν ως εξής: Προσωπικός Κώδικας Ηθικής. Νομοθεσία και
Νομολογία. Η Κυβέρνηση παρεμβαίνει μόνο σε περίπτωση που οι Επιχειρηματίες
είναι Ανήθικοι κι αγνοούν την Ευθύνη τους προς την Κοινωνία. Κυβερνητικοί
Κανόνες και Κανονισμοί. Ηθικός Κώδικας της Επιχείρησης.
& Κοινωνία.
Η Ηθική στον Κλάδο.
Πρότυπα Επιχειρηματικής Ηθικής.
Οι 5 αρκετά ευρύτερες Ηθικές Αρχές που προτάθηκαν από τους
Φιλοσόφους είναι οι εξής:
Αρχή της Βλάβης: οι Επιχειρήσεις θα πρέπει ν' αποφεύγουν
Αδικαιολόγητη Βλάβη.
Αρχή της Δικαιοσύνης: οι Επιχειρήσεις πρέπει να είναι
Δίκαιες σε όλες τις Πρακτικές τους.
Αρχή των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων: οι Επιχειρήσεις θα πρέπει
να σέβονται τ' Ανθρώπινα Δικαιώματα.
Αρχή της Αυτονομίας: οι Επιχειρήσεις δεν πρέπει να
παραβιάζουν τις Επιλογές των Ανθρώπων. &
Αρχή της Ειλικρίνειας: οι Επιχειρήσεις δεν θα πρέπει να
είναι Παραπλανητικές.
Επιμέρους Ζητήματα της Επιχειρηματικής Ηθικής είναι:
Η Ποιότητα των Προϊόντων και των Παροχών, ο Σεβασμός του
Περιβάλλοντος, η Σχέση της Εταιρείας με το Προσωπικό, η Πολιτική Απολύσεων των
Εταιριών, Επιχειρήσεων ή Οργανισμών, η Δράση της Επιχείρησης σε Ανταγωνιστικό
Περιβάλλον και εν γένει η Στρατηγική που ακολουθεί η Επιχείρηση.
Γιά να λάβουν σωστές αποφάσεις τα Διοικητικά Συμβούλια των
Επιχειρήσεων, να υιοθετούν σειρά Κριτηρίων, όπως το Κριτήριο του Οφέλους γιά
τους πολλούς, της Εξυπηρέτησης των Ατομικών Συμφερόντων, της Αναγνώρισης των
Δικαιωμάτων και της Ελευθερίας του άλλου και το Κριτήριο της Δικαιοσύνης.
Σύμφωνα μ’ αυτά, η Υποχρέωση της Διοίκησης είναι να λαμβάνει τις σωστές
αποφάσεις και να προβαίνει σ' εκείνες τις ενέργειες, οι οποίες προάγουν το καλό
της Κοινωνίας, ταυτόχρονα και τα δικά της Συμφέροντα. Παράλληλα, είναι αναγκαίο
να τηρεί την Ισχύουσα Νομοθεσία, ν΄ αναλαμβάνει Πρωτοβουλίες Κοινωνικού
Χαρακτήρα, να διασφαλίζει την Ποιότητα των Προϊόντων της, να συμβάλλει στην
Τοπική και στην Περιφερειακή Ανάπτυξη και να προσέχει τις Περιβαλλοντικές
Ε4πιπτώσεις.
Η Δράση των Επιχειρήσεων πρέπει να είναι ελεύθερη κι
Υπεύθυνη. Σε μία εποχή που τα Πρότυπα κι οι Αξίες μεταβάλλονται καθημερινά, η
Επιχειρηματική Ηθική οφείλει να προσαρμόζεται συνεχώς και να εναρμονίζεται με
την Ηθική του Ατόμου εντός κι εκτός της Επιχείρησης. Χρειάζεται χρόνος γιά την
Κοινωνία, γιά ν' αντιληφθεί πλήρως και να επιβραβεύσει τη Δράση της Κοινωνικής
Ευθύνης των Επιχειρήσεων και την Κοινωνική Απόκριση.
Professor
Vasilios Gikas
Economist,
Academician, and Politician
"Ethical
decision making".
Ethics in
decision-making.
Since the
Age of the Ancient Greek Philosophers, Ethics has been a subject of debate and
controversy, although everyone agrees on its importance. Many researchers who
study Ethics refer to Aristotle. Economists recognize that the lack of Ethics
always leads to an Economic Crisis and recommend a return to Aristotelian
Ethics, aiming for Prosperity in the sense of εὖ ζῆν (live
well).
I attempt
to approach the issue of Ethics and its impact on decision-making holistically,
while focusing on Business Ethics, as a Branch of Applied Ethics, highlighting
its importance in the Modern Economy and its contribution to successful
Business Action.
Businesses,
like any organized Social Expression, also acquire a Culture, which defines,
within its sphere of influence, Laws. What should be done with the behavior of
the Business towards the Customer? Towards the Employee in it? Towards the
Owner of the Capital it employs? Towards the Environment in general?
The
questions are endless, and my aim is to provide the additional impetus for our
Thought to advance in this area.
To better
approach the subject, I studied the existing relevant Bibliography and Articles
of various Sciences: Economics, Business Administration, Philosophy, Theology,
Mathematics, Statistics, Sociology, and Psychology.
The
bibliographic approach confirms the importance of the Ethical Concept and the
Principles of Ethics in the formation of Business Ethics and in the
manifestation of Ethical Behavior, highlighting the contribution of Personal
Ethical Development, which is shaped by childhood and the factors that
influence it and its connection with the successful course of the Business,
when it's managed by an Ethical Entrepreneur and when it's structured with
strong Ethical Principles.
Business
Ethics.
At the same
time, I conducted Primary Research in the field of Businesses and
Organizations, which demonstrated the necessity of Training in the Field of
Business Ethics, drafting a Code of Ethics and Conduct in every Company, and
implementing Ethics Principles, as the integrity of the Employee is positively
evaluated by everyone, while it is argued that when Ethics Rules are applied in
the Work Environment, then Employees are inspired and pushed to behave
accordingly.
The History
of Ethics in Business goes back as far as Ethics and Business. The way in which
we can conduct business ethically has been widely discussed since the earliest
days of Exchange and Negotiation. Business Ethics is a vast field and
Philosophers from Aristotle to Rawls have defended positions on issues that can
be considered part of Business Ethics. As Plato said in his
"Republic", Leaders should see their Office as a Responsibility to
Society, something entrusted to them, a Duty, and not as a Symbol of their
Personal Acclaim, Glory, and Ascension. The Business is a living organism that
must adapt to the Environment in which it develops in order to survive, as it
is an Economic and Social Entity that interacts with it. The Economic Crisis
has brought about a series of Challenges that every living organism must cope
with. On the one hand, there is the Goal of Profit Maximization and on the
other hand, there is the increase in indifference to Social Problems. In recent
years, the Economic Crisis has brought to the surface the issue of Business
Ethics, because it is an important factor for the Recovery of the Economy.
Economies that have high levels of Business Ethics are healthier. Business
Ethics is evaluated as a very important value that accompanies the reputation
of a Business. 2001 was a landmark year for the development of Business Ethics
and Corporate Social Responsibility. It was the year in which the great Enron
Financial Scandal broke out, which also involved the Auditing Company Arthur
Andersen. Economic Activity (e.g. Labor, Trade), among others, is also
associated with Ethical Principles, such as Honesty, Justice, Consistency,
Sincerity, Cooperation. Business Ethics is the set of Rules and Principles that
drive the Behavior of Individuals in the Business Sector. By the term Business
or Corporate Ethics we mean the Policy and Practices adopted by the Company
towards its Corporate Environment and Society, to determine what is feasible
and what is not, in order to promote, alongside Business Profit, Social
Interest, Progress, and Creativity. Business Ethics is a form of Applied Ethics
or Professional Ethics, which examines the Ethical Principles and Ethical
Problems that arise in a Business Environment. It applies to all aspects of
Business Behavior and concerns the Behavior of Individuals and Organizations.
It reflects the Philosophy of the Company, one of whose Objectives is to
determine the Fundamental Purposes of the Company. Business Ethics is related
to the awareness by Businesses of 3 concepts, known as 3c: Compliance with
Rules, Ethical Principles, Society's Expectations, Morals and Customs.
Contribution to Society through the Quality and Value that the Product or
Service they provide offers to the Market. & Consequences of their Professional
Activity, inside and outside the Company, whether they arise intentionally or
not, and which must be minimized.
Business
Ethics consists of Rules of Conduct, which determine Business Decision Making,
actions, behaviors, and the perception of right and wrong so that Business
Behavior does not cause negative consequences to the internal and external
Stakeholders of the Company. Violation of these Rules entails specific
Sanctions.
There are
many factors that influence ethical behavior. These factors come from the
internal environment and the organization, such as employee rules and behavior,
policy statements, and written rules, as well as from the external environment,
which includes state laws and regulations, social norms, and the competitive
climate in an industry. They can be categorized as follows: Personal Code of
Ethics. Legislation and Case Law. The government only intervenes when
businesspeople are unethical and ignore their responsibilities to society.
Government Rules and Regulations. Code of Ethics for Businesses. & Society.
Ethics in
the Industry. Standards of Business Ethics. The 5 rather broad Ethical
Principles proposed by Philosophers are as follows: Harm Principle: Businesses
should avoid Unjustified Harm. Principle of Justice: Businesses should be Fair
in all their Practices. Principle of Human Rights: Businesses should respect
Human Rights. Principle of Autonomy: Businesses should not violate People's
Choices. & Principle of Honesty: Businesses should not be Misleading.
Individual
Issues of Business Ethics are: The Quality of Products and Services, Respect
for the Environment, the Company's Relationship with Personnel, the Layoff
Policy of Companies, Businesses or Organizations, the Action of the Business in
a Competitive Environment and in general the Strategy followed by the Business.
In order for the Boards of Directors of Businesses to make correct decisions,
they should adopt a series of Criteria, such as the Criterion of Benefit for
the Many, the Service of Individual Interests, the Recognition of the Rights
and Freedom of Others and the Criterion of Justice. According to these, the
Obligation of Management is to make the right decisions and to proceed with
those actions that promote the good of Society, at the same time its own
Interests. At the same time, it is necessary to comply with the Applicable
Legislation, undertake Social Initiatives, ensure the Quality of its Products,
contribute to Local and Regional Development, and to pay attention to
Environmental Impacts. The Actions of Businesses must be Free and Responsible.
In an era when Standards and Values change daily, Business Ethics must be
constantly adapted and harmonized with the Ethics of the Individual inside and
outside the Business. It takes time for Society to fully understand and reward
the Action of Corporate Social Responsibility and Social Response.